Przejście do strony głównej Przejście do spisu artykułów

Trzecia generacja

Uważnie obserwując trendy rozwojowe w broni na Zachodzie, Chińczycy nie przegapili również rosnącej popularności konstrukcji w układzie bez kolby właściwej i powstałej pod koniec lat siedemdziesiątych kbk FAMAS, Steyr AUG czy rodziny SA80 (L85A1 oraz L86A1). Cechą charakterystyczną broni zaprojektowanej tym układzie konstrukcyjnym jest przesunięcie mechanizmu spustowego wraz z chwytem pistoletowym przed magazynek oraz likwidacja kolby - zastąpienie jej stopką kończącą komorę zamkową. Dzięki takiemu rozwiązaniu karabinek cechuje duża zwartość budowy oraz mniejsza długość całkowita (zwykle o ok.1/3) w porównaniu z bronią w układzie klasycznym, przy takiej samej długości lufy. Użytkownicy wskazują na zalety takiego rozwiązania - większą poręczność w przypadku walki w ograniczonej przestrzeni, a jednocześnie po przejściu na otwarty teren, dysponuje się nadal bronią z długą lufą i możliwością prowadzenia ognia na większym dystansie. Układ ten jest znacznie wygodniejszy dla żołnierzy transportowanych na pokładzie pojazdów opancerzonych czy śmigłowców. Nie trzeba dodatkowo przygotowywać broni do strzału poświęcając czasu na rozłożenie kolby. Zwykle tego rodzaju konstrukcje posiadają mniejszą masę oraz lepsze położenie środka ciężkości niż konstrukcja klasyczna, a zatem dysponuje większą manewrowością ruchową. Można szybciej przemieszczać ją na różne cele i łatwiej jest złożyć się do strzału. Punkt oparcia broni o ramię strzelca leży na osi lufy, co wpływa na ograniczenie podrzutu, a tym samym na poprawę celności.

Układ bezkolbowy posiada również swoje wady, najważniejszą z nich jest zwiększone oddziaływanie odrzutu, huku towarzyszącego wystrzałowi oraz gazów prochowych na strzelającego, którego ramię i twarz znajdują się bardzo blisko komory nabojowej. Kolejnym problemem jest wymiana magazynków, mniej intuicyjna i wolniejsza. Kwestionowane jest również wykorzystywanie magazynków bębnowych o większej pojemności. Należy również pamiętać o konieczności wprowadzenia przestawnego otworu wyrzutowego dla strzelców leworęcznych (od 15 do 20% populacji mężczyzn). W przeciwnym razie w ogóle nie mogliby oni korzystać z broni w takim układzie, ponieważ łuski byłyby wyrzucane bezpośrednio w ich twarz.

Pierwsza chińska przymiarka do karabinka w układzie bezkolbowym, miała miejsce w połowie lat 80. W ich efekcie powstał Typ 86, nieco zmodyfikowany AK. Wprowadzony w niewielkich ilościach w odmianie samopowtarzalnej (Typ 86S) na rynek cywilny w USA. Prace nad pierwszą bronią w takim układzie rozpoczęli Chińczycy około roku 1985. W 1987 światło dzienne ujrzał 7,62 mm karabinek Typ 86 (w wersji samopowtarzalnej oznaczanej jako Typ 86S sprzedawany później na cywilnym rynku amerykańskim). Był to zmodyfikowany kbk Typ 56 ze wszystkimi jego wadami, ale ujawniał kierunek rozwoju broni w Chinach. Można się w nim dopatrzyć cech, które później ujrzą światło dzienne w rodzinie QBZ-95, rączka napinająca została umieszczona pod długim chwytem transportowym.

Kolejną konstrukcją w układzie bez kolby właściwej, jest samopowtarzalny karabinek wyborowy, dostosowany do amunicji 5,8 mm, Typ 88 (KBU-88). Broń działa w oparciu o zasadę wykorzystania energii gazów prochowych odprowadzanych przez boczny otwór w lufie, załadowana 10-nabojowym magazynkiem ma masę 4,5 kg (celownik waży 0,65 kg), długość całkowita wynosi 990 mm, zasięg skuteczny ok. 800 metrów. Łoże połączone z chwytem pistoletowym, nakładka na rurę gazową oraz osłona komory zamkowej wraz ze stopką kolby wykonane są z tworzywa sztucznego. Rękojeść przeładowania zlokalizowana jest po prawej stronie. Typ 88 posiada zapasowe mechaniczne przyrządy celownicze (składane podczas używania celownika optycznego 3-9x) oraz ma możliwość mocowania do lufy dwójnogu. Podczas testów porównawczych z używanym w armii chińskiej 7,62 mm karabinem wyborowym Typ 85 (kopia SWD), okazało się, że ma od niego większą celność (lufa ma długość 637 mm, a zatem dłuższa niż SWD), mniejszy odrzut oraz masę, co pozwala szybciej oddać strzał i manipulować bronią. Choć broń samopowtarzalna charakteryzuje się mniejszą celnością niż powtarzalna, to ma większą szybkostrzelność, poza tym jest doskonałym uzupełnieniem siły ognia drużyny na większych dystansach i korzysta z tej samej amunicji. Konstrukcja ta nie jest jednak dostosowana do użytku przez strzelców leworęcznych.

Chińczycy przekonali się do nowego naboju pośredniego 5,8 mm oraz układu konstrukcyjnego bez kolby właściwej, który starają się promować od niemal dekady. Od lewej subkarabinek Typ 95B, karabinek Typ 95 oraz karabinek wyborowy Typ 88. W 1997 roku Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza podczas defilady uświetniającej powrót Hong Kongu do ChRL po raz pierwszy zaprezentowała swój najnowszy nabytek, 5,8 mm karabinek Typ 95. Jest to broń samoczynno-samopowtarzalna, produkowana przez koncern NORINCO, działająca na zasadzie wykorzystania energii gazów prochowych odprowadzanych przez boczny otwór w lufie na tłok gazowy o krótkim ruchu. Stworzona została w dużej mierze z tworzyw sztucznych oraz lekkich stopów, dzięki czemu masa broni pustej wynosi 3,25 kg. Lufa o długości 463 mm jest kuta na zimno. Ryglowanie odbywa się przez obrót zamka i wejście trzech rygli w opory ryglowe komory zamkowej. Mechanizm spustowo-uderzeniowy umożliwia strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. Nie jest dostosowana do użytku dla osób leworęcznych, nie ma możliwości zmiany położenia wyrzutnika łusek ani otworu wylotowego. Rączka napinająca znajduje się pod chwytem transportowym (podobnym do tego z M16), dostępna jest dla strzelców prawo i leworęcznych, w tylnej części znajduje się celownik przeziernikowy, z trzema nastawami oznaczonymi 1, 3, 5, odpowiednio na 100, 300 oraz 500 metrów. Można do niego wykorzystywać celownik optyczny o powiększeniu 3x oraz celownik nocny (Chińczycy podają, że umożliwia prowadzenie celnego ognia do 200 metrów).Posiada możliwość wystrzeliwania granatów nasadkowych, dołączania bagnetu, 35 mm granatnika podwieszanego Typ 91B (oraz amerykańskiego 40 mm M203), tłumika dźwięku oraz garłacza.

Rodzina broni stworzona do naboju 5,8 mm x 42, od lewej (u dołu): subkarabinek Typ-95B, karabinek automatyczny Typ 95 (QBZ-95), karabinek wyborowy Typ 88 (KBU-88), (u góry) uniwersalny karabinek maszynowy QJY-88, ręczny karabinek maszynowy Typ 95 (QBB-95). Typ 95 zalicza się do rodziny broni QBZ-95, w skład której wchodzi również subkarabinek Typ 95B oraz karabinek maszynowy Typ 95 (QBB-95), wszystkie stworzone w układzie bez kolby właściwej. Ten ostatni może być zasilany, oprócz standardowego 30-nabojowego magazynka z tworzyw sztucznych, z ciekawego, 75-nabojowego magazynka bębnowego, którego właz wylotowy umieszczony został niesymetrycznie po lewej stronie, a nie centralnie, jak w większości przypadków, dzięki czemu nie przeszkadza w prowadzeniu ognia. Istnieje również wersja eksportowa broni do naboju 5,56 mm, oznaczana jako QBZ-97, zasilana ze standardowych magazynków od M16.

Nie da się ukryć, że funkcjonalność kbk Typ 95 wyraźnie ustępuje kbk Typ 81 czy Typ 87. W przeciwieństwie do Rosjan Chińczycy wbrew pozorom cenili sobie ergonomię, stąd w ich konstrukcjach brak jest charakterystycznego dla rodziny AK dużego, blaszanego przełącznika rodzaju ognia połączonego z bezpiecznikiem umieszczonego po prawej stronie komory zamkowej, zastąpiło go małe, wygodnie umieszczone pod kciukiem po prawej stronie skrzydełko. Tymczasem w nowym Typ 95 przełącznik zawędrował niemal na sam koniec karabinka, został bowiem umieszczony po prawej stronie, zaraz obok stopki kolby, strzelec musi się zdjęć lewą rękę z łoża, aby go przestawić. Dodatkowo broń została pozbawiona możliwości zatrzymywania zamka w tylnym położeniu po wystrzeleniu ostatniego naboju (jak to miało miejsce w Typ 81 czy Typ 87), pierwsze wersje były w niego wyposażone, ale w egzemplarzach późniejszych, na prośbę wojska, z tej możliwości zrezygnowano. Wbrew pozorom Typ 95 nie został przyjęty do wyposażenia całej armii chińskiej, a jedynie do formacji doborowych: oddziałów specjalnych, piechoty morskiej oraz jednostek powietrzno-desantowych. Wśród chińskich planistów nadal ścierają się dwie koncepcje, dalszego rozwoju broni w układzie bezkolbowym, powrotu do klasycznego, a nawet Najnowszy chiński karabinek automatyczny 5,8 mm Typ 03 (wersja rozwojowa Typ 87). W Chinach narastają kontrowersje, dotyczące rodziny QBZ-95, może się okazać, że będą się nim posługiwały tylko wybrane oddziały, natomiast reszta sił karabinkami w układzie klasycznym. równoległego użytkowania obu konstrukcji. Niejako potwierdzeniem tych planów jest ujawnienie 5,8 mm karabinka Typ 03, będącego wersją rozwojową Typ 87 (i późniejszego Typ 95A), przypominający z wyglądu belgijski FNC, wyposażony w dużą, wygodną kolbę, który ma wejść do wyposażenia pozostałych jednostek w miejsce Typ 56 oraz Typ 81.

Ostatnią konstrukcją, która została stworzona do naboju 5,8 mm z ciężkim pociskiem, jest uniwersalny karabinek maszynowy QJY-88, nad którym prace rozpoczęły się w 1989 i który został przyjęty do uzbrojenia w 1999. Broń zasilana jest z taśmy, może być wykorzystywana zarówno jako rkm, jak i ckm na podstawie trójnożnej (waga z podstawą to tylko 11,7 kg).

Chiński PDW

Chińska propozycja broni typu PDW, z ślimakowym 52-nabojowym magazynkiem na grzbiecie komory zamkowej oraz drugim, mniej pojemnym magazynkiem w chwycie. Broń może być produkowana w wersjach na nabój 9 mm oraz 5,8 mm x 21. Wybierając swój idealny kaliber Chińczycy pokusili się o stworzenie do niego również naboju pistoletowego. Prace nad nabojem 5,8 mm x 21 rozpoczęły się w 1994, zakończyły zaś w 2001. Długość naboju 33,5 mm, masa 6 gramów, prędkość początkowa 480 m/s. Wedle producenta, z odległości 50 m przebija stalową płytę grubości 1,3 mm. Do tej pory powstało do niego wzorów broni - pistolet QBZ-92-5,8, pistolet maszynowy Typ 85 (stworzony na bazie pm Typ 79) oraz nowy pistolet maszynowy CFQ-5,8. Ten ostatni odznacza się dosyć ciekawą konstrukcją - posiada bowiem możliwość zasilania z magazynka umieszczonego w chwycie (mieszczącego 20 nabojów) lub ślimakowego podłączanego na grzbiecie broni (mieszczącego 52 sztuki amunicji).

Na zakończenie warto wspomnieć, że Chińczycy bardzo uważnie śledzą wszelkiego rodzaju trendy jakie pojawiają się na światowym rynku. Niedawno zaprezentowano 12,7 mm wielkokalibrowy karabin wyborowy JQ, podobnie jak polski WKW również w układzie bezkolbowym. Jako jedyni posiadają w uzbrojeniu lekki granatnik automatyczny, 35 mm Typ 87, zasilany z 6, 9 lub 12-nabojowych bębnowych magazynków. Obok Amerykanów z XM29 OICW oraz Francuzów z PAPOP próbowali stworzyć własny granatnik-karabinek, czyli broń w którym podstawowym uzbrojeniem jest samopowtarzalny granatnik z programowalną amunicją, natomiast uzupełnieniem do walki na bliskich dystansach podwieszany karabinek. Zajmują się również rozwijaniem własnej odmiany żołnierza przyszłości, z celownikiem połączonym z kamerą i wyświetlaczem nahełmowym. Choć mają jeszcze długą drogę do pokonania, aby skutecznie rywalizować z firmami europejskimi na światowym rynku broni strzeleckiej, to jednak starają się wypełnić wszystkie luki. Bardzo ciekawa może być konfrontacja trzech typów małokalibrowej amunicji pośredniej - używanej przez Zachód 5,56 mm, 5,45 mm, która na dobrą sprawę poza Rosją i dawnymi państwami ZSRR nikt nie używa oraz 5,8 mm, jak dotąd wprowadzonej tylko w ChRL.

Artykuł pierwotnie ukazał się w miesięczniku RAPORT Wojsko-Technika-Obronność, ISSN 1429-270X, grudzień 2004

Artykuł pierwotnie ukazał się w miesięczniku RAPORT Wojsko-Technika-Obronność, 12/2004

(c) REMOV 2002-2005