Przejście do strony głównej Przejście do spisu artykułów

Meandry nazewnictwa wojskowej broni strzeleckiej w Polsce

Zapoznając się z tekstem dotyczącym broni palnej, warto poznać odpowiedni system jej klasyfikacji, aby uniknąć możliwych nieporozumień. Większość nie wzbudza emocji (klasyfikacja według stopnia zautomatyzowania, zasady działania czy konstrukcji), poza jednym - klasyfikacji automatycznej broni strzeleckiej według przeznaczenia taktycznego. Sprowadza się to do określania, co nazywamy bronią indywidualną, zespołową, a na nieco niższym poziomie - pistoletem, pistoletem maszynowym, karabinem, karabinkiem, karabinem maszynowym etc.

Choć wszystko wydaje się być w porządku, to jednak warto pamiętać, że w Polsce występują obok siebie dwie odmiany tej klasyfikacji. Pozornie mało istotny element, jakim jest odmienne określenie konstrukcji zasilanych nabojem pośrednim, wywołuje znaczne konsekwencje. Jakby tego było mało, zdarza się, iż nazwa własna (nadana przez producenta), która zostaje następnie przyjęta jako oficjalna, stoi również w sprzeczności z równie oficjalnym systemem klasyfikacji. Aby zrozumieć, o co chodzi, trzeba pokrótce przedstawić elementy różniące oba systemy podziału.

W pierwszym z nich, który można określić jako klasyczny (opisaną w normach WBN-90/0402-14 Broń strzelecka.Terminologia i WBN-91/0402-29 Mechanizmy i części broni strzeleckiej. Terminologia), automatyczną, długą broń strzelecką niezależnie od zasilającego ją naboju (karabinowego lub pośredniego) nazwano karabinem (np. M16A2). Karabinkiem określa się odmianę karabinu, w której zachowano ten sam nabój i ogólny układ konstrukcyjny, ale skrócono lufę i zmniejszono masę broni (odpowiednio M4A1). Na skutek skrócenia lufy zmniejsza się prędkość początkowa pocisku, ale rośnie za to manewrowość ruchowa broni.

W drugim, który jest promowany od ponad dekady przez WAT, aż w końcu został ustanowiony 5 marca 2004 w Polskiej Normie PN-V-01016:2004. Broń strzelecka. Terminologia, wprowadzono rozróżnienie ze względu na używaną amunicję. I tak, karabinem jest broń zasilana amunicją karabinową (np. niemiecki G3), zaś karabinkiem - pośrednią (np. Beryl). Skrócona wersja karabinu jest subkarabinem (np. FN FAL 50-63), natomiast skrócona wersja karabinka - subkarabinkiem (np. Mini Beryl). Odpowiednio w tym kryterium pojawiają się również karabinki maszynowe (np. M249 SAW) oraz karabinki wyborowe (np. Mk 12 Mod.1 SPR/A).

Tak więc w zależności od systemu AK-74 jest albo karabinem, albo karabinkiem, a jego skrócona wersja AKS-74U - karabinkiem lub subkarabinkiem. Tyle teorii. Praktyka pokazuje, że nazwy (często nadane przez producenta i przejęte przez wojsko) stoją w sprzeczności z powyższą klasyfikacją, zarówno jedną, jak i drugą. Przykładem może być ciągle jeszcze najpopularniejsza broń wojskowa w Polsce, a mianowicie Awtomat Kałasznikowa. Jest on nazywany karabinkiem AK (kbk AK), pomimo, że na dobrą sprawę, w systemie klasycznym nie ma wersji karabinowej tej broni. System WAT-u w tym przypadku się sprawdza. Ale to nie koniec niespodzianek, Beryl w swoich dwóch odmianach producent określił, odpowiednio, karabinem szturmowym (kbs wz.96) lub karabinkiem (kbk wz.96). Co ciekawe, używany do niedawna w WP Tantal był nazywany karabinkiem (kbk wz.88) mimo, że długość lufy oraz gabaryty są niemal identyczne jak w przypadku Beryla. Onyks, będący polskim odpowiednikiem AKS-74U, nie przyjęty co prawda do uzbrojenia Wojska Polskiego, jednak również określano go mianem karabinka (kbk wz.89).

Biorąc pod uwagę fakt, że określenie karabin szturmowy nie pojawiło się w języku technicznym związanym z bronią strzelecką nigdzie poza nazwą Beryla i nie zostało potwierdzone zapisami normy (mimo, iż norma nie jest obligatoryjna, to jednak definiuje słownictwo techniczne w danej dziedzinie), można potraktować to w kategorii biurokratycznej pomyłki, czy też kalki językowej, wynikającej z ówczesnej mody (połowa lat 1990. był to w Polsce okres fascynacji Zachodem i wprowadzania wielu potworków językowych, w większości przypadków z angielskiego). W języku technicznym jest to zatem określenie błędne.

Dodatkowo, ostatnimi czasy pojawiła się maniera określania konstrukcji z wykorzystaniem wielkich liter. I tak, wielkokalibrowy karabin wyborowy, którego to skrót (zgodnie z tradycjami języka polskiego dotyczącymi nazewnictwa broni) powinien brzmieć wkbw otrzymał miano WKW Wilk, wielkokalibrowy karabin maszynowy - WKM-B, a uniwersalny karabin maszynowy nazwę UKM-2000, a. Tymczasem inny ukm służący w WP określany jest krótko mianem km PK. Jak ostatecznie zostanie nowa broń po przyjęciu do uzbrojenia - nie wiadomo (a zabawnych propozycji może być naprawdę dużo - choćby km UKM).

Beryl - karabinek automatyczny zasilany amunicją pośrednią 5,56 mm x 45 NATO /zdjęcie: MON Beryl - karabinek automatyczny zasilany amunicją pośrednią 5,56 mm x 45 NATO /zdjęcie: MON

Wielkokalibrowy karabin wyborowy Tor w akcji w rękach żołnierza z 17. Brygady z Międzyrzecza /zdjęcie: Bartosz Szymonik Wielkokalibrowy karabin wyborowy Tor w akcji /zdjęcie: Bartosz Szymonik

Subkarabinek Mini Beryl zastępuje w WP pistolety maszynowe, w pierwszej kolejności trafił do Żandarmerii Wojskowej, a następnie do 6.BDSz /zdjęcie: Bartosz Szymonik Subkarabinek Mini Beryl zastępuje w WP pistolety maszynowe /zdjęcie: Bartosz Szymonik

(c) REMOV 1999-2007